15. Witske

Het kwam heel veel voor vroeger. Dienstmeisjes die zwanger raakten: van de heer des huizes, of van de zoon. En dan weggestuurd werden alsof zij iets schandelijks hadden gedaan. In heel wat streekromans wordt het uitgewerkt. Het kwam voor in de stad en op het platteland. Ook op het Groninger platteland, waar de hereboeren heersten op hun monumentale boerderijen.

In 1844 kwam in Baflo, op het hogeland van Groningen, Witske Danhof ter wereld, de oudste dochter van Garmt Danhof en Jantje Paul(us). Ze had een oudere broer, Reinolt, en kreeg nog vijf zusjes: Anje (geboren en overleden in 1846), Anje (1850), Johanna (1851), Harmke (1854) en Meike (1858). Johanna was onze overgrootmoeder, de bakkersvrouw.

Witske werd dienstmeisje en raakte zwanger. Ze was 28 jaar toen ze op 21 december 1872 in Baflo beviel van een zoon. Ze noemde hem (naar haar vader) Garmt. In Garmts geboorteakte staat vermeld: vader onbekend. Aangifte werd gedaan door een zekere Martje Kuiper, dagloonster, die ook bij de bevalling aanwezig was. Hoe zou dit alles ontvangen zijn in huize Danhof? Ze noemde haar zoontje Garmt; daaruit zou je kunnen afleiden dat Witske in ieder geval door haar ouders niet de deur gewezen is. Broer Reinolt was tien jaar daarvoor al getrouwd met Gezina Eltjes en had een eigen gezin. Zusjes Anje en Johanna hadden de huwbare leeftijd al wel bereikt (Anje werkte als dienstmeisje en zou een paar jaar later trouwen met timmerman Klaas van Houten; Johanna werkte als huishoudster en zou een klein jaar later trouwen met onze overgrootvader), maar Harmke was 18 en Meike nog maar 14. Hoe zouden zij dit alles beleefd hebben? Hoeveel is er besproken en hoeveel verzwegen?

Ruim een jaar later trouwde Witske alsnog. Op 19 januari 1874 werd te Winsum het huwelijk gesloten tussen Witske Danhof, dagloonster en Tonnis Roetcisoender, dagloner (eerder varensgezel), 33 jaar oud en weduwnaar met een zoontje van ongeveer Garmts leeftijd: Hielke.

Roetcisoender??? Wat is dat voor een naam??? Veel naspeuring leverde uiteindelijk op dat de grootvader van deze Tonnis een Zwitser was: Johann Rutishauser (naar een plaatsnaam in Zwitserland in de omgeving van Scherzingen). Johannes werd geboren in Scherzingen, emigreerde naar Nederland, trouwde met Antje Hylkes en overleed in 1808 in Ezinge als Jan Rautenschaufster. In 1812 nam zijn weduwe voor zichzelf en hun kinderen Susanna, Elizabeth en Hielke de naam Grotenschoester aan. Zoon Hielke had bij zijn huwelijk in 1837 in Winsum de naam Roetcicoender en uiteindelijk is het Roetcisoender geworden. (www.meertens.knaw.nl). Googlen op “Roetcisoender” levert geen hits op in Nederland. Zelfs het telefoonboek van Nederland kent geen Roetcisoenders meer.

Tonnis was dus een zoon van Hielke Roetcisoender. Opvallend is dat de kleine Garmt bij het huwelijk niet werd geëcht en de achternaam Danhof hield. Samen kregen Tonnis en Witske nog drie zonen en een dochter: Jan (2 december 1874), Reinolt (10 februari 1877), Anne (23 november 1878) en Jantje (23 maart 1881) – halfbroertjes en -zusje van Garmt en van Hielke dus. Lang heeft Witske niet van haar gezin kunnen genieten: zij overleed in 1882.

Alle vier haar zonen emigreerden naar Amerika. Het lijkt erop dat de verhoudingen goed waren: ze vestigden zich allemaal in het noordwesten, in de buurt van Seattle. Hoe het dochter Jantje is vergaan heb ik (nog) niet achterhaald. Stiefzoon Hielke bleef in Nederland en trouwde met Geertruid Hoeksema. Tonnis overleed op 5 oktober 1908 en ligt begraven op hetzelfde kerkhof in Winsum-Obergum waar ook Klaas en Johanna begraven liggen.

grafsteen Tonnis Roetcisoender,, kerkhof Winsum-Obergum

Hielke en Geertruid hebben in hun leven in ieder geval één reis naar Amerika gemaakt: in 1955. Ook zij zijn uiteindelijk begraven op het kerkhofje van Winsum-Obergum.

Maar het leven gaat verder… In Nederland lijkt de naam Roetcisoender uitgestorven. Maar dankzij Tonnis en Witske en hun zonen levert ‘googlen” op Roetcisoender heel wat Amerikaanse hits op: meer dan 250!

Gevonden via Google: Steve Roetcisoender, directeur van de Henry David Thoreau basisschool in Kirkland, Washington.
Meer informatie: http://schools.lwsd.org/thoreau/index.asp

2 Comments

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *